ত্রিকোণমিতিক অনুপাত : অনুশীলনী-৯ - সৃজনশীল - ৪
| Article Stats | 📡 Page Views |
|---|---|
|
Reading Effort 682 words | 4 mins to read |
Total View 3 |
|
Last Updated 4 hours ago |
Today View 1 |
৪ $\triangle ABC$ সমকোণী ত্রিভুজে $\angle C = 90^\circ$ এবং $\angle A =\theta$
- (ক) প্রমাণ কর যে, $\sin \theta + \cos \theta > 1$
- (খ) প্রমাণ কর যে, $\frac{\cot B}{1 -\cot A} + \frac{\cot A}{1 -\cot B} = \sec A \sec B +1$
- (গ) যদি $\tan B = \frac{b}{a}$ হয়, তবে প্রমাণ কর যে, $\frac{a^2 \sin \theta - b^2 \cos \theta}{a^2 \sin \theta + b^2 \cos \theta} = \frac{a^3-b^3}{a^3+b^3}$
(ক) নং এর সমাধান
চিত্র: $\triangle ABC$, যেখানে $\angle C = 90^\circ$ এবং $\angle A = \theta$।
দেওয়া আছে, $\triangle ABC$ সমকোণী ত্রিভুজে $\angle C = 90^\circ$ এবং $\angle A = \theta$
আমরা জানি, যেকোনো ত্রিভুজের যেকোনো দুই বাহুর দৈর্ঘ্যের সমষ্টি এর তৃতীয় বাহু অপেক্ষা বৃহত্তর।
সুতরাং, $\triangle ABC$-এ লম্ব ও ভূমির যোগফল অতিভুজ অপেক্ষা বড় হবে।
অর্থাৎ, $BC + AC > AB$
উভয়পক্ষকে অতিভুজ $AB$ দ্বারা ভাগ করে পাই,
$\frac{BC}{AB} + \frac{AC}{AB} > \frac{AB}{AB}$
বা, লম্ব⁄অতিভুজ$+$ভূমি⁄অতিভুজ$ > 1$ [যেহেতু $\angle A$ এর সাপেক্ষে লম্ব $BC$ এবং ভূমি $AC$]
বা, $\sin A + \cos A > 1$
যেহেতু প্রশ্নে দেওয়া আছে $\angle A = \theta$, তাই মান বসিয়ে পাই,
$\therefore \sin \theta + \cos \theta > 1$ Proved
(খ) নং এর সমাধান
দেওয়া আছে, $\triangle ABC$-এ $\angle C = 90^\circ$
আমরা জানি, ত্রিভুজের তিন কোণের সমষ্টি $180^\circ$।
তাহলে, $\angle A + \angle B = 90^\circ$
$\therefore B = 90^\circ - A$
এখন, $\cot B = \cot(90^\circ - A) = \tan A$
এবং $\sec B = \sec(90^\circ - A) = {\rm cosec}\,A$
বামপক্ষ (L.H.S):
$= \frac{\cot B}{1 - \cot A} + \frac{\cot A}{1 - \cot B}$
$\cot B = \tan A$ বসিয়ে পাই,
$= \frac{\tan A}{1 - \cot A} + \frac{\cot A}{1 - \tan A}$
আমরা জানি, $\cot A = \frac{1}{\tan A}$
$= \frac{\tan A}{1 - \frac{1}{\tan A}} + \frac{\frac{1}{\tan A}}{1 - \tan A}$
$= \frac{\tan A}{\frac{\tan A - 1}{\tan A}} + \frac{1}{\tan A(1 - \tan A)}$
$= \frac{\tan^2 A}{\tan A - 1} - \frac{1}{\tan A(\tan A - 1)}$ [২য় ভগ্নাংশের হরে মাইনাস কমন নিয়ে]
ল.সা.গু. করে পাই,
$= \frac{\tan^3 A - 1}{\tan A(\tan A - 1)}$
$a^3 - b^3$ এর সূত্র প্রয়োগ করে পাই,
$= \frac{(\tan A - 1)(\tan^2 A + \tan A + 1)}{\tan A(\tan A - 1)}$
$= \frac{\tan^2 A + \tan A + 1}{\tan A}$
ভগ্নাংশটি আলাদা করে লিখলে,
$= \frac{\tan^2 A}{\tan A} + \frac{\tan A}{\tan A} + \frac{1}{\tan A}$
$= \tan A + 1 + \cot A$
$= \frac{\sin A}{\cos A} + \frac{\cos A}{\sin A} + 1$
$= \frac{\sin^2 A + \cos^2 A}{\sin A \cos A} + 1$
যেহেতু $\sin^2 A + \cos^2 A = 1$,
$= \frac{1}{\sin A \cos A} + 1$
$= \frac{1}{\cos A} \cdot \frac{1}{\sin A} + 1$
$= \sec A \cdot {\rm cosec}\,A + 1$
আগেই পেয়েছি, ${\rm cosec}\,A = \sec B$, মান বসিয়ে পাই,
$= \sec A \sec B + 1$
ডানপক্ষ (R.H.S):
$= \sec A \sec B + 1$
$\therefore$ বামপক্ষ $=$ ডানপক্ষ
অর্থাৎ, $\frac{\cot B}{1 -\cot A} + \frac{\cot A}{1 -\cot B} = \sec A \sec B +1$ Proved
(গ) নং এর সমাধান
দেওয়া আছে,
$\tan B = \frac{b}{a}$
যেহেতু $\triangle ABC$-এ $\angle C = 90^\circ$ এবং $\angle A = \theta$, তাই $B = 90^\circ - \theta$
মান বসিয়ে পাই,
$\tan(90^\circ - \theta) = \frac{b}{a}$
বা, $\cot \theta = \frac{b}{a}$
$\therefore \tan \theta = \frac{a}{b}$
বামপক্ষ (L.H.S):
$= \frac{a^2 \sin \theta - b^2 \cos \theta}{a^2 \sin \theta + b^2 \cos \theta}$
লব ও হর উভয়কে $\cos \theta$ দ্বারা ভাগ করে পাই,
$= \frac{a^2 \frac{\sin \theta}{\cos \theta} - b^2 \frac{\cos \theta}{\cos \theta}}{a^2 \frac{\sin \theta}{\cos \theta} + b^2 \frac{\cos \theta}{\cos \theta}}$
$= \frac{a^2 \tan \theta - b^2}{a^2 \tan \theta + b^2}$
এখন, $\tan \theta = \frac{a}{b}$ মানটি বসিয়ে পাই,
$= \frac{a^2 \left(\frac{a}{b}\right) - b^2}{a^2 \left(\frac{a}{b}\right) + b^2}$
$= \frac{\frac{a^3}{b} - b^2}{\frac{a^3}{b} + b^2}$
লব ও হরে ল.সা.গু. $b$ নিয়ে পাই,
$= \frac{\frac{a^3 - b^3}{b}}{\frac{a^3 + b^3}{b}}$
$= \frac{a^3 - b^3}{b} \times \frac{b}{a^3 + b^3}$
$= \frac{a^3 - b^3}{a^3 + b^3}$
ডানপক্ষ (R.H.S):
$= \frac{a^3 - b^3}{a^3 + b^3}$
$\therefore$ বামপক্ষ $=$ ডানপক্ষ
অর্থাৎ, $\frac{a^2 \sin \theta - b^2 \cos \theta}{a^2 \sin \theta + b^2 \cos \theta} = \frac{a^3-b^3}{a^3+b^3}$ Proved
Comments (0)