ত্রিকোণমিতিক অনুপাত : অনুশীলনী-৯ - সৃজনশীল - ৩২
| Article Stats | 💤 Page Views |
|---|---|
|
Reading Effort 613 words | 4 mins to read |
Total View 2 |
|
Last Updated 3 hours ago |
Today View 2 |
৩২ $p = \tan \beta$, $q = \cot \beta$ এবং $r = \sec \theta - \tan \theta$
- (ক) $A = 30^\circ$ হলে, প্রমাণ কর যে, $\cos 2 A = \frac{1 - \tan^2 A}{1 + \tan^2 A}$
- (খ) প্রমাণ কর যে, $\frac{p}{1-q} + \frac{q}{1-p} = \sec \beta \cdot {\rm cosec}\ \beta +1$
- (গ) $r = \frac{1}{a}$ হলে, প্রমাণ কর যে, $\cot \theta = \frac{2a}{a^2 - 1}$
(ক) নং এর সমাধান
দেওয়া আছে,
$A = 30^\circ$
বামপক্ষ $= \cos 2A$
$= \cos (2 \times 30^\circ)$
$= \cos 60^\circ$
$= \frac{1}{2}$
ডানপক্ষ $= \frac{1 - \tan^2 A}{1 + \tan^2 A}$
$= \frac{1 - \tan^2 30^\circ}{1 + \tan^2 30^\circ}$
মান বসিয়ে পাই,
$= \frac{1 - \left(\frac{1}{\sqrt{3}}\right)^2}{1 + \left(\frac{1}{\sqrt{3}}\right)^2}$
$= \frac{1 - \frac{1}{3}}{1 + \frac{1}{3}}$
লসাগু করে পাই,
$= \frac{\frac{3 - 1}{3}}{\frac{3 + 1}{3}}$
$= \frac{\frac{2}{3}}{\frac{4}{3}}$
$= \frac{2}{3} \times \frac{3}{4}$
$= \frac{2}{4}$
$= \frac{1}{2}$
সুতরাং, বামপক্ষ = ডানপক্ষ।
$\therefore \cos 2 A = \frac{1 - \tan^2 A}{1 + \tan^2 A}$ Proved
(খ) নং এর সমাধান
দেওয়া আছে,
$p = \tan \beta$
$q = \cot \beta$
বামপক্ষ $= \frac{p}{1-q} + \frac{q}{1-p}$
মান বসিয়ে পাই,
$= \frac{\tan \beta}{1 - \cot \beta} + \frac{\cot \beta}{1 - \tan \beta}$
সাইন ও কোসাইনে পরিবর্তন করে পাই,
$= \frac{\frac{\sin \beta}{\cos \beta}}{1 - \frac{\cos \beta}{\sin \beta}} + \frac{\frac{\cos \beta}{\sin \beta}}{1 - \frac{\sin \beta}{\cos \beta}}$
লসাগু করে পাই,
$= \frac{\frac{\sin \beta}{\cos \beta}}{\frac{\sin \beta - \cos \beta}{\sin \beta}} + \frac{\frac{\cos \beta}{\sin \beta}}{\frac{\cos \beta - \sin \beta}{\cos \beta}}$
$= \frac{\sin \beta}{\cos \beta} \times \frac{\sin \beta}{\sin \beta - \cos \beta} + \frac{\cos \beta}{\sin \beta} \times \frac{\cos \beta}{\cos \beta - \sin \beta}$
$= \frac{\sin^2 \beta}{\cos \beta (\sin \beta - \cos \beta)} + \frac{\cos^2 \beta}{\sin \beta (\cos \beta - \sin \beta)}$
দ্বিতীয় ভগ্নাংশের হরে মাইনাস চিহ্ন কমন নিয়ে পাই,
$= \frac{\sin^2 \beta}{\cos \beta (\sin \beta - \cos \beta)} - \frac{\cos^2 \beta}{\sin \beta (\sin \beta - \cos \beta)}$
আবার লসাগু করে পাই,
$= \frac{\sin^3 \beta - \cos^3 \beta}{\sin \beta \cos \beta (\sin \beta - \cos \beta)}$
$a^3 - b^3$ এর উৎপাদকের সূত্র প্রয়োগ করে পাই,
$= \frac{(\sin \beta - \cos \beta)(\sin^2 \beta + \sin \beta \cos \beta + \cos^2 \beta)}{\sin \beta \cos \beta (\sin \beta - \cos \beta)}$
লব ও হরের $(\sin \beta - \cos \beta)$ বাদ দিলে থাকে,
$= \frac{\sin^2 \beta + \cos^2 \beta + \sin \beta \cos \beta}{\sin \beta \cos \beta}$
আমরা জানি, $\sin^2 \beta + \cos^2 \beta = 1$
$= \frac{1 + \sin \beta \cos \beta}{\sin \beta \cos \beta}$
পদগুলো আলাদা করে পাই,
$= \frac{1}{\sin \beta \cos \beta} + \frac{\sin \beta \cos \beta}{\sin \beta \cos \beta}$
$= \frac{1}{\cos \beta} \cdot \frac{1}{\sin \beta} + 1$
$= \sec \beta \cdot {\rm cosec}\ \beta + 1$
$=$ ডানপক্ষ
$\therefore \frac{p}{1-q} + \frac{q}{1-p} = \sec \beta \cdot {\rm cosec}\ \beta +1$ Proved
(গ) নং এর সমাধান
দেওয়া আছে,
$r = \sec \theta - \tan \theta$
প্রশ্নমতে, $r = \frac{1}{a}$
বা, $\sec \theta - \tan \theta = \frac{1}{a}$ ........ (i)
আমরা জানি,
$\sec^2 \theta - \tan^2 \theta = 1$
বা, $(\sec \theta + \tan \theta)(\sec \theta - \tan \theta) = 1$
(i) নং হতে মান বসিয়ে পাই,
বা, $(\sec \theta + \tan \theta) \cdot \frac{1}{a} = 1$
বা, $\sec \theta + \tan \theta = a$ ........ (ii)
এখন, সমীকরণ (ii) হতে (i) বিয়োগ করে পাই,
$(\sec \theta + \tan \theta) - (\sec \theta - \tan \theta) = a - \frac{1}{a}$
বা, $\sec \theta + \tan \theta - \sec \theta + \tan \theta = \frac{a^2 - 1}{a}$
বা, $2 \tan \theta = \frac{a^2 - 1}{a}$
বা, $\tan \theta = \frac{a^2 - 1}{2a}$
আমরা জানি, $\cot \theta = \frac{1}{\tan \theta}$
বা, $\cot \theta = \frac{1}{\frac{a^2 - 1}{2a}}$
$\therefore \cot \theta = \frac{2a}{a^2 - 1}$
সুতরাং, প্রমাণ হলো যে, $\cot \theta = \frac{2a}{a^2 - 1}$। Proved
Comments (0)